કેન્દ્ર સરકારે એક લાખ કરોડના અર્બન ચેલેન્જ ફંડને મંજુરી આપતા દેશમાં બજાર આધારિત શહેર નિર્માણને મોટો વેગ મળવાનો માર્ગ ખૂલી ગયો છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ આ ફંડ આગામી પાંચ વર્ષમાં કુલ ચાર લાખ કરોડ સુધીના રોકાણને પ્રોત્સાહન આપશે અને શહેર વિકાસનું મોડેલ સંપૂર્ણ રીતે ગ્રાન્ટ આધારિત પદ્ધતિથી દૂર રહીને સુધારા આધારિત અને પરિણામ કેન્દ્રિત બનશે.
આ યોજના એફ વાય ૨૦૨૫–૨૬ થી એફ વાય ૨૦૩૦–૩૧ સુધી અમલી રહેશે અને જરૂર પડે તો સમયગાળો આગળ ધપાવી શકાશે. નક્કી માળખા મુજબ કેન્દ્રની સહાય પ્રોજેક્ટના ચોથા હિસ્સા જેટલી રહેશે, જ્યારે ઓછામાં ઓછા અડધા નાણાં બજાર સ્ત્રોતોથી જેમ કે મ્યુનિસિપલ બોન્ડ, બેંક લોન અને પી પી પી દ્વારા ઊભા કરવાના રહેશે. બાકીનો હિસ્સો રાજ્ય, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, શહેર પ્રધાન સંસ્થાઓ અથવા અન્ય સ્ત્રોતોથી પૂરો કરવામાં આવશે.
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર આ ફંડ ખાનગી રોકાણ વધારશે, મ્યુનિસિપલ નાણાકીય વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવશે અને નાગરિક કેન્દ્રીત સુધારા સાથે ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઉભુ કરવામાં મદદરૂપ બનશે. સાથે શહેરોને વધુ સહનશીલ, ઉત્પાદક, સર્વસમાવી અને હવામાનપ્રતિભાવક્ષમ બનાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
છોટા અને મધ્યમ શહેરો માટે પાંચ હજાર કરોડનો અલગ કોરપસ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે, જે ચાર હજાર બેસોટેવીસ શહેરોને ક્રેડિટ વર્થીનેસ ઉભી કરવામાં મદદ કરશે. ખાસ કરીને પહેલીવાર બજાર નાણાં મેળવનારા ટિયર–૨ અને ટિયર–૩ શહેરોને આ ટેકો વધુ લાભદાયક બનશે. ઉપરાંત પાંચ હજાર કરોડના વધારા ગેરંટી માળખા દ્વારા ઉત્તરપૂર્વીય અને પહાડી વિસ્તારોના લઘુ શહેરોને પ્રથમ લોન પર સાત કરોડ અથવા લોનના સિત્તેર ટકા સુધીની ગેરંટી મળશે. ત્યારબાદની લોન પર આ મર્યાદા સાત કરોડ અથવા લોનના પચાસ ટકા સુધી રહેશે.
પ્રોજેક્ટની પસંદગી ચેલેન્જ આધારિત સિસ્ટમથી થશે જેમાં પરિવર્તન લાવવાની ક્ષમતા, સ્થિરતા અને સુધારો કેન્દ્રમાં રહેશે. દરેક તબક્કે નાણા છોડવા માટે સુધારા પર થયેલી પ્રગતિને ડિજિટલ મોનિટરિંગ પોર્ટલ દ્વારા દેખરેખ હેઠળ રાખવામાં આવશે.
આ ફંડ શહેરોને વૃદ્ધિના કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવા, જૂના શહેર વિસ્તારોને નવો આકાર આપવા અને પાણી-સફાઈ સંબંધિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત કરવા ત્રણ મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં ટેકો આપશે. દસ લાખથી વધુ વસતિ ધરાવતાં તમામ શહેરો, રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની રાજધાનીઓ તથા એક લાખથી વધુ વસતિ ધરાવતા ઔદ્યોગિક શહેરો આ યોજનામાં સમાવાયા છે.
ક્લાઈમેટ-પ્રતિભાવક્ષમ વિકાસ, ખાનગી રોકાણ આકર્ષણ, રોજગાર સર્જન, આવક વધારતી સેવાઓ, અને સુરક્ષિત તથા સર્વસમાવી શહેર વ્યવસ્થાની દિશામાં આ ફંડ મહત્વનું યોગદાન આપશે તેવી સરકારની અપેક્ષા છે. તાજા બજાર પ્રતિભાવ મુજબ રિયલ એસ્ટેટ અને શહેરી સુવિધા વિકાસ સાથે જોડાયેલા ક્ષેત્રોમાં આ નિર્ણયને સકારાત્મક સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
