દેશમાં વધતી અતિ-કલ્પનાશીલ પ્રવૃત્તિઓને કાબૂમાં લેવા માટે આરબીઆઈએ પ્રોપાયટરી ટ્રેડિંગ કરતી ફર્મો અને દલાલો માટે કરજના નિયમોમાં તીવ્ર બદલાવ કર્યો છે. શુક્રવાર રાત્રે પ્રકાશિત કરાયેલા નિવેદન અનુસાર હવે સિક્યોરિટી ફર્મોને આપાતા તમામ પ્રકારના કરજ માટે પૂરતું કોલેટરલ જરૂરી બનશે. દલાલો પોતાનાં નામે ટ્રેડિંગ કરવા માટે બેન્કમાંથી લેવાતા કરજનો ઉપયોગ નહીં કરી શકશે.
કેપિટલ માર્કેટ મધ્યસ્થીઓ માટેના આ નવા નિયમો પ્રથમ એપ્રિલથી અમલમાં આવશે. આથી પ્રોપાયટરી ટ્રેડિંગ ફર્મો માટે મૂડી ઉઠાવવાની કિંમત વધશે અને તેમના નફામાં દબાણ આવી શકે છે. અત્યાર સુધી બેન્કો દ્વારા અપાતા શોર્ટ-ટર્મ વર્કિંગ કેપિટલ કરજનો ભાગ દલાલો દ્વારા ટ્રેડિંગ માટે વળગી શકાય તેવી ખોટીને બંધ કરવાનો હેતુ પણ નવા નિયમોમાં જોવા મળે છે.
પ્રોપાયટરી ટ્રેડિંગ ફર્મો છેલ્લા વર્ષે ઈક્વિટી ઓપ્શન માર્કેટના અડધાથી વધુ હિસ્સા માટે જવાબદાર રહી હતી અને કેશ માર્કેટમાં તેમનો હિસ્સો પણ બે દાયકાથી વધુ સમયના ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યો હતો. આ પરિસ્થિતિમાં તાજેતરમાં જ વધારવામાં આવેલ ટ્રાન્સેક્શન ટેક્સને લઈ બજાર જગતમાં પહેલેથી જ ચિંતા હતી.
આરબીઆઈએ બેન્કોને કહ્યું છે કે દલાલોના પ્રોપાયટરી ટ્રેડ માટે આપવામાં આવતા ગેરંટી સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત હોવા જોઈએ, જેમાં અડધો ભાગ રોકડ અને બાકી ભાગ રોકડ સમકક્ષ સાધનો તથા સરકારી સિક્યોરિટીમાં હોવો જરૂરી છે. આ પગલું ટ્રેડિંગ ફર્મોને બેન્ક સામે આપી શકાય તેવા કોલેટરલના પ્રકારને પણ સીમિત કરે છે.
માર્જિન ટ્રેડિંગ સુવિધા માટે પણ આરબીઆઈએ વધુ કડક માપદંડ નક્કી કર્યા છે. બેન્કો દ્વારા માર્જિન ઉત્પાદન માટે આપાતું કરજ સંપૂર્ણપણે રોકડ તથા સરળતાથી વેચી શકાય તેવી સિક્યોરિટીઓ સામે જ આપવામાં આવશે. દલાલો દ્વારા આપવામાં આવતા સ્ટોકને ૪૦ ટકાની કિંમત ઘટાડા સાથે જ ગણવામાં આવશે.
માર્જિન ટ્રેડિંગ સુવિધા હાલમાં એક લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુના બજારમાં વિકસેલી છે અને ક્લાયન્ટોને પાંચ ગણું લેવરેજ ઓફર કરવામાં આવે છે. બજાર નિષ્ણાતોના મતે આ નવા નિયમો ટૂંકા ગાળે વોલ્યુમમાં ઘટાડો લાવી શકે છે.
